به گزارش ایرنا، عشایر خراسان جنوبی اگرچه حدود ۱۲ درصد جمعیت استان را تشکیل می‌دهند، اما سهم و نقش آنان در عرصه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی، تولیدی و حتی حفظ امنیت مناطق مرزی، فراتر از این میزان جمعیتی است؛ جامعه‌ای که در کنار دامداری و تولید محصولات دامی، در صنایع دستی، فرآوری محصولات، حفظ فرهنگ بومی و ظرفیت‌های گردشگری نیز نقش‌آفرین است.
مناطق عشایری خراسان جنوبی همچنین به واسطه برخورداری از طبیعت بکر و شیوه متفاوت زندگی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری دارند و محصولات تولیدی این جامعه، به‌ویژه گوشت و فرآورده‌های دامی، از ظرفیت حضور در بازارهای گسترده‌تر برخوردار است؛ ظرفیتی که به گفته مسئولان، برای بالفعل شدن نیازمند شناسایی مزیت‌های رقابتی و ایجاد بازار مطمئن برای فروش است.
با توجه به قرار گرفتن در آستانه ۱۵ مهر، روز ملی «روستا و عشایر»، خبرنگار ایرنا در گفت‌وگویی تفصیلی با حجت خادمی‌نژاد مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی، مهم‌ترین برنامه‌ها و اقدامات این اداره کل برای توسعه و توانمندسازی جامعه عشایری استان را بررسی کرده است.
وی با بیان اینکه عشایر خراسان جنوبی ۱۲ درصد جمعیت استان را تشکیل می‌دهند، گفت: اگر از نظر اجتماعی و تولیدی به موضوع نگاه کنیم، اثرگذاری جامعه عشایری بسیار بیشتر از این میزان جمعیتی است.
خادمی‌نژاد افزود: جامعه عشایری خراسان جنوبی با ۲۲ هزار و ۳۹۲ خانوار، بیش از ۱۲ درصد جمعیت کل استان و حدود هشت درصد عشایر کشور را تشکیل می‌دهد و در قالب ۵۸ طایفه مستقل زندگی می‌کنند.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی ادامه داد: ۶۳ درصد عشایر استان در شهرستان‌های مرزی و عمدتاً در حاشیه مرز و ۳۷ درصد نیز در شهرستان‌های غیرمرزی و بیشتر در حاشیه کویر مستقر هستند.
وی بیان کرد: در حوزه‌های مختلف فرهنگی، حضور در میدان، حضور در مناطق مرزی و تولید، نقش عشایر بسیار پررنگ‌تر از سهم جمعیتی آنهاست و نمی‌توان جایگاه این جامعه را صرفا با یک عدد و درصد جمعیتی سنجید.
خادمی‌نژاد گفت: عشایر در مناطقی که مستقر هستند، علاوه بر نقشی که در حوزه امنیت دارند، در تولید و تنوع‌بخشی به محصولات نیز نقش اساسی ایفا می‌کنند و بخش مهمی از اقتصاد خانواده‌های عشایری بر پایه همین فعالیت‌ها شکل گرفته است.
وی ادامه داد: در خراسان جنوبی، عشایر شیعه و سنی در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند و خوشبختانه وحدت و همبستگی خوبی میان آنها وجود دارد.
بانوان؛ ستون‌های نامرئی جامعه عشایری
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی با اشاره به نقش بانوان عشایری اظهار کرد: حدود نیمی از جامعه عشایری را بانوان تشکیل می‌دهند و می‌توان آنها را ستون‌های نامرئی ایل دانست.
وی ادامه داد: نقش کاری بانوان عشایری در بسیاری از موارد حتی بیشتر از آقایان است، چراکه بخش مهمی از فرآوری محصولات، تربیت نسل آینده و تولید صنایع دستی بر عهده آنهاست.
خادمی‌نژاد گفت: در جلسات و برنامه‌های امور عشایری معمولا آقایان حضور بیشتری داشتند، اما این بار تلاش کردیم بانوان عشایری نیز حضور جدی داشته باشند تا تولیدکنندگان واقعی و نقش آنها در اقتصاد خانواده و جامعه عشایری دیده شود.
وی در ادامه عنوان کرد: لباس عشایری نیز به خودی خود یک توانمندی فرهنگی است و می‌تواند در حفظ هویت و جلوگیری از تهاجم فرهنگی نقش داشته باشد و باید این ظرفیت‌ها را به مردم معرفی کنیم.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی با اشاره به محصولات عشایری گفت: اگر امروز مردم برای محصولات ارگانیک حاضرند پول بیشتری پرداخت کنند، باید توجه داشته باشیم که عشایر ما همین محصولات را تولید می‌کنند و باید این ویژگی را به مردم معرفی کنیم.
وی با اشاره به برنامه‌های این اداره کل برای توسعه تولیدات عشایری افزود: نگاه من این است که اگر بازاریابی و فروش محصول وجود داشته باشد، شاید تولیدکننده برای هر کاری نیازمند دریافت وام نباشد؛ اگر محصول را درست و دقیق بفروشیم، خود بازار تولید را راه می‌اندازد.
خادمی‌نژاد افزود: در حوزه عشایری به دنبال مزیت‌سنجی هستیم؛ چراکه همه محصولات ما خوب هستند، اما همه آنها الزاما قابل رقابت نیستند. ممکن است محصولی زیبا یا باکیفیت باشد، اما نتواند با محصول مشابهی که در استان دیگری تولید می‌شود رقابت کند.
وی ادامه داد: هر استان مزیت‌های نسبی خودش را دارد و باید این مزیت‌ها شناسایی شود تا بدانیم در چه محصولاتی قدرت رقابت داریم و بعد از شناسایی این مزیت‌ها، حمایت‌ها و تسهیلات نیز باید به سمت همان محصولات هدایت شود.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی گفت: یکی از موضوعات مهم برای ما، بازاررسانی محصولات عشایری است و نمی‌توانیم فقط تولید کنیم و بعد بگوییم بازار خودش پیدا می‌شود؛ باید همزمان با تولید، برای فروش محصول نیز برنامه داشته باشیم.
گوشت عشایری؛ ظرفیت تولید با قابلیت حضور در بازارهای بزرگ‌تر
خادمی‌نژاد درباره تولید گوشت عشایری اظهار کرد: گوشت تولیدی خراسان جنوبی از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است و یکی از دغدغه‌های همیشگی تولیدکننده این است که بعد از تولید، محصول را چگونه بفروشد.
وی افزود: تولیدکننده وقتی محصول را تولید کرد باید بداند بازار آن کجاست. بنابراین همه هم و غم مجموعه‌های مرتبط با تولید باید این باشد که بازار فروش محصول را پیدا کنند.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی ادامه داد: امروز افزایش نرخ ارز از یک جهت می‌تواند برای تولیدکننده داخلی مزیت ایجاد کند و گوشت تولیدشده در مناطق عشایری بخش قابل توجهی از هزینه تولیدش را از مرتع تأمین می‌کند و همین موضوع باعث می‌شود هزینه تولید آن پایین باشد.
وی گفت: اگر این ظرفیت به درستی مدیریت شود، می‌توان روی بازارهای خارج از استان و حتی صادرات گوشت عشایری کار کرد و این اتفاق می‌تواند به رونق تولید و بازار گوشت عشایری کمک کند.
خادمی‌نژاد افزود: امسال مراتع استان نیز وضعیت مناسبی دارند و امیدواریم بارندگی‌های خوبی داشته باشیم تا شرایط برای تولید عشایر همچنان مناسب باشد.
وی درباره خرید تضمینی گوشت نیز تصریح کرد: خرید تضمینی در حوزه پشتیبانی امور دام قرار می‌گیرد و مشابه سازوکارهایی است که برای برخی محصولات دیگر وجود دارد، اما مسئله اصلی ما همچنان بازاررسانی و ایجاد مسیر مطمئن برای فروش تولیدات است.
گردشگری؛ ظرفیتی که باید بیشتر دیده شود
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری مناطق عشایری گفت: بسیاری از مناطق عشایری استان در مناطق بکر قرار دارند و جاذبه‌های زیادی برای گردشگران دارند.
وی با اشاره به جایگاه خراسان جنوبی در گردشگری عشایری افزود: این استان به عنوان یکی از پنج استان پایلوت گردشگری عشایری کشور انتخاب شده است و در حوزه موزه‌های عشایری نیز یکی از مجموعه‌های برتر کشور مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: ما در استان ممکن است برخی از این ظرفیت‌ها را به دلیل عادت و تکرار چندان جذاب نبینیم، اما برای فردی که از تهران یا غرب کشور می‌آید، همین کویر، طبیعت و شیوه زندگی عشایری می‌تواند جذابیت زیادی داشته باشد.
خادمی‌نژاد ادامه داد: در مدت اخیر مسئولان مختلفی از تهران و سایر نقاط کشور را به استان دعوت کردیم و وقتی جاذبه‌های خراسان جنوبی را از نزدیک دیدند، نگاهشان تغییر کرد و برخی از آنها هنگام بازگشت گفتند که حتماً همراه خانواده دوباره به استان سفر خواهند کرد.
وی گفت: همایش‌هایی که در استان برگزار شد نیز فرصت خوبی برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری و تولیدی بود. در همایش تعاونی‌های شرق کشور که با حضور چهار اتحادیه برگزار شد، مسئولان و مدیرانی از خارج استان حضور داشتند و بازخورد آنها نسبت به ظرفیت‌های خراسان جنوبی بسیار مثبت بود.
بازاررسانی از نمایشگاه تا فروشگاه دائمی
وی اظهار کرد: حضور عشایر خراسان جنوبی در نمایشگاه بین‌المللی تهران به مناسب روز ملی روستا و عشایر در دستور کار است و از ۱۶ تا ۱۹ مهرماه، یک چادر عشایری به عنوان نماد خراسان جنوبی در این نمایشگاه برپا خواهد شد.
خادمی‌نژاد افزود: نسخه دوم نشریه مربوط به جامعه عشایری نیز با محوریت همین برنامه‌ها منتشر شده و در اختیار علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی از برنامه برای راه‌اندازی فروشگاه دائمی محصولات عشایری خبر داد و گفت: تلاش می‌کنیم در مرکز استان یک فروشگاه دائمی برای عرضه محصولات عشایری ایجاد کنیم. در تهران نیز به دنبال حضور در یک غرفه دائمی هستیم.
وی افزود: این غرفه در محدوده چهارراه ولیعصر تهران قرار دارد و محصولات عشایر ۱۲ استان در آن عرضه خواهد شد که خراسان جنوبی نیز یکی از استان‌های حاضر در این مجموعه است.
حمایت‌های اشتغال و زیرساختی در کنار تولید
خادمی‌نژاد درباره تسهیلات اشتغال اظهار کرد: امسال ۵۰ میلیارد تومان تسهیلات اشتغال در اختیار حوزه عشایری قرار گرفته است و بخشی از این منابع نیز به بانک معرفی شده و امیدواریم پرداخت آن ادامه پیدا کند.
وی افزود: سال گذشته نیز در حوزه تسهیلات اشتغال رشد خوبی داشتیم و امسال تلاش می‌کنیم منابع موجود در مسیر فعالیت‌هایی قرار گیرد که واقعا به تولید و اشتغال جامعه عشایری کمک کند.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی درباره آبرسانی نیز گفت: در بحث تنش آبی، ۴۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان برای ایجاد آبرسانی پایدار به مناطق عشایری اختصاص یافته و تخصیص آن نیز اعلام شده است.
وی افزود: این اعتبار در شهرستان‌های مختلف استان و براساس شاخص‌های تعیین‌شده برای اجرای پروژه‌های آبرسانی هزینه خواهد شد که اکنون چند پروژه بزرگ نیز در حال اجرا داریم و تلاش می‌کنیم منابع جدید را در مسیر آبرسانی پایدار قرار دهیم.
خادمی‌نژاد ادامه داد: حدود ۳۵ میلیارد تومان نیز از محل اعتبارات استانی برای حوزه آبرسانی اختصاص یافته است که این منابع نیز برای اجرای پروژه‌های آبرسانی مناطق عشایری هزینه خواهد شد.
وی با اشاره به ساختمان اداری امور عشایر استان گفت: این ساختمان در سایت اداری ۶۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و در زمینی به مساحت ۲ هزار و ۱۰۰ مترمربع در حال اجراست. برای ادامه پروژه نیز پیگیر تخصیص اعتبار هستیم و امیدواریم امسال بخش قابل توجهی از عملیات آن را پیش ببریم.
سرشماری مکان‌محور؛ از آذرماه
وی درباره سرشماری عشایر استان اظهار کرد: خراسان جنوبی جزو ۱۵ استانی است که سرشماری عشایر در آن به صورت مکان‌محور انجام می‌شود.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی افزود: با توجه به جابه‌جایی عشایر بین ییلاق و قشلاق، درخواست کردیم زمان سرشماری به گونه‌ای باشد که عشایر در محل استقرار خود حضور داشته باشند و به همین دلیل به دنبال اجرای آن از آذرماه هستیم.
وی ادامه داد: در برخی مناطق، زمانی که عشایر کوچ می‌کنند، محل‌های استقرار آنها خالی از سکنه می‌شود و حتی خانه‌های گلی آنها نیز خالی می‌ماند. بنابراین اگر سرشماری در زمان نامناسب انجام شود، ممکن است بخشی از جمعیت و ظرفیت‌های واقعی جامعه عشایری ثبت نشود.
خادمی‌نژاد گفت: مزیت سرشماری مکان‌محور این است که علاوه بر جمعیت، ظرفیت‌های منطقه از جمله منابع آب، راه‌های دسترسی، مراتع و امکانات موجود نیز شناسایی می‌شود و این اطلاعات می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی برای توسعه خدمات و زیرساخت‌های عشایری قرار گیرد.
